مشروح اخبار داخلی اداره کل آموزش دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله می فرماید : از حاكمان الهى اطاعت كنيد و گوش بفرمان باشيد زيرا اطاعت از رهبرى مايه «وحدت اُمت اسلام» است
 
 
 
 
اداره کل آموزش
 
 
جستجو در سایت
 
 
ورود به سامانه‌ها
 
 
ورود به سامانه‌ها
 
 
پیوند شبکه‌های همکار
ijtihad
دفتر اصفهان
resalaat
howza-khorasarn
پایگاه اطلاع رسانی حدیث شیعه
 
 
پیوندها
 
 
RSS
 
 
آخرین بروزرسانی: ۱۳۹۲/۳/۶
 
 
 
             چگونه فرهنگ را در فرایند توسعه نادیده نگیریم؟/ فرهنگ، توسعه و دیدگاه های «آمارتیا سن»

شبکه معالم ـ «آمارتیا سن» اشاره می‌کند که اگر مهم‌ترین هدف توسعه را بهبود استاندارهای زندگی انسان در نظر بگیریم آن‌گاه دیگر نمی‌توان جهان فرهنگ را به عنوان زمینه‌ای برای این بهبود از نظر دور داشت. فرهنگ از این منظر می‌تواند به عنوان یک عامل نفوذ و تأثیر بر رفتار انسان‌ها عمل نماید و از این طریق انتخاب‌های اقتصادی و تصمیمات مربوط به کسب و کار را تحت تأثیر خویش قرار دهد. او نتیجه می‌گیرد که توسعه و فرهنگ از راه‌های متنوعی با یکدیگر ارتباط می‌یابند و البته ارتباط هر دوی این‌ها در نهایت با توسعه به پایان می‌رسد...

به گزارش خبرنگار شبکه معالم، محمد جواد استادی، سرپرست گروه ادب و هنر اسلامی مرکز آموزشی شیخ بهایی اداره کل آموزش دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در با انتشار یادداشتی در پایگاه تحلیلی رصد به این پرسش که «چگونه فرهنگ را در فرایند توسعه نادیده نگیریم؟» پاسخ داده است.

با وجود آن‌که به نظر می‌رسد انسان در طول تاریخ همواره رشد کرده و دستاوردهای بزرگی را نیز به دست آورده است، می‌توان گفت به بخش‌هایی از این مسیر رو به جلوی او نقدهایی جدی وارد است. تغییر مفهوم رفاه در ذهن انسان همراه با آمیختگی او با مسئله فناوری به شکلی افسارگسیخته برخی از حوزه‌های اندیشه را دچار تغییر ساخت. همچنین بعضی از حوزه‌های دانشی که تا پیش از آن از جایگاه رفیعی در حوزه زندگی انسان برخوردار بودند جای خویش را به دانش‌های دیگری دادند. البته مناظر بسیاری از حوزه‌های مطالعاتی نیز دست‌خوش تغییراتی جدی گشت.

غلبه نگاه شدیدا مادی‌گرایانه نیز باعث گردید تا درک مفهوم توسعه نیز دچار تحولاتی گردد، به گونه‌ای که در این میان اقتصاد از اهمیتی دو چندان برخوردار شد و شاخص‌های تعریف شده از سوی اقتصاددانان به عنوان اصلی‌ترین معیارهای سنجش توسعه‌یافتگی در نظر گرفته شد. بر این اساس برنامه‌ریزی و حرکت بسیاری از کشورها نیز بر توجه به شاخص‌‌های کاملاً کمی استوار گشت و مبنای سنجش و ارزیابی نیز همین دست از مؤلفه‌ها در نظر گرفته شد. جریان‌های موسوم به نوسازی را در برهه‌ای مشخص از تاریخ می‌توان نمونه‌هایی ویژه از این تفکر فرض نمود.

امروز در نگاه بسیاری از دانشمندان مقولاتی چون سرانه محصول ناخالص ملی بیشترین اهمیت را یافته‌اند و در پناه این اهمیت‌یافتگی حوزه‌های مهم و بنیادین دیگری چون فرهنگ به حاشیه رانده شده‌اند. این نگره و رویکرد خاص باعث شده تا نوعی تفکر مهندسی غیر قابل انعطاف بر کشورها خصوصاً کشورهایی که با برچسب در حال توسعه از آن‌ها یاد می‌شود حاکم گردد. با این حال اندیشمندانی نیز در این میان وجود دارند که تلاش می‌کنند تا میان هر دو حوزه شاخص‌های کمی و ابعاد فرهنگی نوعی رابطه برقرار کنند تا معنایی جدید از توسعه را حاصل آورند. از جمله این متفکرین معاصر می‌توان از پروفسور آمارتیا کومار سن نام برد. این استاد مشهور هندی‌الاصل در حوزه‌های فلسفه و اقتصاد به تدریس و پژوهش مشغول است و نظرات ویژه‌‌ و تأثیرگذاری را در باب توسعه ارائه نموده است.

تلاش آمارتیا سن در حوزه‌های مهمی چون عدالت اجتماعی، عدالت اقتصادی، شاخص‌های رفاه و توسعه انسانی در نهایت باعث شد تا او بتواند در سال ۱۹۹۸ میلادی جایزه نوبل را در حوزه اقتصاد از آن خویش سازد. مباحث زمینه‌ای چنان در ذهن سن پررنگ بود که آکادمی نوبل در مورد او می‌گوید که آمارتیا سن بعد اخلاقی اقتصاد را به آن بازگردانده است.

سن در کتابی مهم تحت عنوان «توسعه به مثابه آزادی» به ارائه دیدگاه‌های خویش حول مسئله توسعه پرداخته است. او در این کتاب به شکلی جدی نگاه چند بعدی و مخالف خویش با نگره‌های ثابت و تک‌بعدی موجود نسبت به توسعه را مطرح می‌سازد. مهم‌ترین نگرش و سخن آمارتیا سن این است که ویژگی‌ها و توانمندی‌های انسان بر مفهوم اقتصادی توسعه ارجحیتی خاص و ویژه دارد. در واقع او آزادی‌های انسان را که زمینه‌ساز خلاقیت و انعطاف اوست را مبنای توسعه در نظر می‌گیرد. در واقع سطح کلان و وسیع‌تر این آزادی‌ها همان فرهنگ است که از نظر آمارتیا سن شامل مواردی چون سرخوردگی‌ها، جاه‌طلبی‌ها، شکل زندگی و آرزوهای انسان می‌شود. سن معتقد است که در کنار توسعه اقتصادی لازم است که به مسائلی چون آزادی‌های سیاسی و مدنی توجه جدی گردد به همین خاطر او بحث توسعه درون‌زا را مطرح می‌سازد. بدین معنی که این مسائل و آزادی‌های در هر فرهنگ و جامعه‌ای معنای ویژه خویش را می‌یابد و بر این اساس دست‌یابی به توسعه با توجه به ویژگی‌های اختصاصی هر جامعه ممکن و میسر می‌گردد.

آمارتیا سن در این کتاب زمینه‌های نگاه خویش نسبت به اهمیت فرهنگ در توسعه را به خوبی شرح می‌دهد. اما به جز این، او در برخی سخنرانی‌ها و مقالات خویش نیز به این منظر ورودی مستقل و جدی‌تر یافته است. از جمله می‌توان به سخنرانی او که در دسامبر سال ۲۰۰۰ میلادی به دعوت بانک جهانی و در کشور ژاپن انجام شد، اشاره نمود. او در این سخنرانی به شکلی خلاقانه به این مسئله پرداخت که بانک‌ها باید به مسئله فرهنگ توجه جدی داشته باشند.

«سن» معتقد است که در کنار توسعه اقتصادی لازم است که به مسائلی چون آزادی‌های سیاسی و مدنی توجه جدی گردد به همین خاطر او بحث توسعه درون‌زا را مطرح می‌سازد

او اشاره می‌کند که مسائل متنوع فرهنگی بخش مهمی از زندگی انسان را تشکیل می‌دهند و لذا پیوند و رابطه این شبکه مسائل با یکدیگر مسیر و رویکردهای توسعه را مشخص خواهد ساخت. سن در این سخنرانی اشاره می‌کند که اگر مهم‌ترین هدف توسعه را بهبود استاندارهای زندگی انسان در نظر بگیریم آن‌گاه دیگر نمی‌توان جهان فرهنگ را به عنوان زمینه‌ای برای این بهبود از نظر دور داشت. فرهنگ از این منظر می‌تواند به عنوان یک عامل نفوذ و تأثیر بر رفتار انسان‌ها عمل نماید و از این طریق انتخاب‌های اقتصادی و تصمیمات مربوط به کسب و کار را تحت تأثیر خویش قرار دهد. او نتیجه می‌گیرد که توسعه و فرهنگ از راه‌های متنوعی با یکدیگر ارتباط می‌یابند و البته ارتباط هر دوی این‌ها در نهایت با توسعه به پایان می‌رسد.

به همین خاطر اگر بانک جهانی به عنوان نهادی فراملیتی و پیشرو در ترسیم چشم‌اندازهای توسعه به منافع مهم ابعاد فرهنگی در روند توسعه توجه جدی نموده است نباید چندان تعجب کرد. آمارتیا سن اما این کار را امری سخت وپیچیده می‌داند و وجود تنوع وسیع در نوع ارتباط و فرهنگ را عامل سخت در درک این رابطه در نظر می‌گیرد. به همین خاطر او معتقد است که باید رابطه میان فرهنگ و توسعه را به گونه‌ای طبقه بندی کرد تا درک این امر آسان‌تر گردد.

دومین مشکلی که سن در این زمینه در نظر می‌گیرد مسئله پیچیدگی و بغرنج بودن است. او در این سخنرانی اشاره می‌کند که این ارتباطات فرهنگی ترکیباتی بسیار پیچیده هستند، به همین خاطر جمع شدن و کنار مسئله توسعه قرار گرفتن کار را سخت‌تر نیز خواهد کرد. او در بخش دیگر صحبت خود به توضیح اهمیت سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با فرهنگ پرداخته و اثبات می‌کند که این سرمایه‌گذاری‌ها اگر با شناخت درست و دقیق فرهنگ همراه باشد با بازگشت اقتصادی نیز همراه خواهد بود.

تلاش آمارتیا سن در حوزه‌های مهمی چون عدالت اجتماعی، عدالت اقتصادی، شاخص‌های رفاه و توسعه انسانی در نهایت باعث شد تا او بتواند در سال ۱۹۹۸ میلادی جایزه نوبل را در حوزه اقتصاد از آن خویش سازد

البته آمارتیا سن در مقالات متعددی تلاش کرده تا رابطه فرهنگ و توسعه را از منظر ذهنی خود توضیح دهید. اخیراً با تلاش کاظم فرهادی سه مقاله آمارتیا سن در باب این موضع ترجمه شده و در کنار یکدیگر به شکل کتابی تحت عنوان «فرهنگ، هنر و توسعه» منتشر شده است. مقاله نخست این کتاب «فرهنگ ما، فرهنگ آن‌ها» با بررسی فیلم‌های کارگردان مشهور هندی ساتیاجیترای به تفاوت‌های فرهنگی پرداخته و به نوعی نمود دهنده فرهنگ شرقی و ویژگی‌های آن است. او دراین مقاله مسئله مشکلات ارتباطات بینافرهنگی را مورد بررسی قرار داده و البته درک میان‌فرهنگی را در آثار این فیلمساز هندی مورد بررسی قرار می‌دهد.

مقاله دوم این کتاب با نام «فرهنگ چقدر اهمیت دارد؟» ترکیب سه سخنرانی آمارتیا سن است. یک مورد از این سخنرانی‌ها که مورد اشاره قرار گرفت و دو مورد دیگر نیز مربوط به سخنرانی‌های او در فوریه ۲۰۰۲ میلادی در مرکز پردی و همان تاریخ در دانشگاه بمبئی بوده است. در این مقاله به جز مواردی که اشاره شد مسائلی چون نهادهای فرهنگی، مسئله جهانی شدن و دموکراسی نیز مورد بحث سن قرار می‌گیرد.

اخیراً با تلاش کاظم فرهادی سه مقاله آمارتیا سن در باب این موضع ترجمه شده و در کنار یکدیگر به شکل کتابی تحت عنوان «فرهنگ، هنر و توسعه» منتشر شده است

مقاله سوم نیز با عنوان «فرهنگ و توسعه» نیز همان سخنرانی نخست سن در بانک جهانی توکیو است. سخنرانی‌ای که تلاش می‌کند کنش‌های مختلف فرهنگ و توسعه با یکدیگر را مورد بررسی قرار دهد. او معتقد است که دانستن نقش و اهمیت فرهنگ در توسعه بدین معنی نیست که به سرعت به سراغ داشته‌های نظری‌مان در این زمینه برویم، بلکه باید به درکی درست و معرفت‌شناسانه پیچیده‌ای در بررسی تعامل رابطه فرهنگ و توسعه دست یابیم. به عبارت دیگر باید بتوانیم در برخورد با ارزش‌های فرهنگی که حتی مستقیماً به خود توسعه مرتبط هستند و ارزش‌های فرهنگی توسعه محسوب می‌گردند روش‌های درستی را انتخاب نماییم.

 
تاريخ: ۱۳۹۵/۱/۱۸
 
 
             نظر کاربران
نظر شما
نام
ایمیل
* نظر
 
 
 
 
ویژه نامه
 
 
ویژه ها
 
 
معالم مدیا
media
 
 
دی جی زیست
 
 
گنجینه رسانه‌ای
 
 
ورود به شبکه معالم
E-mail
کلمه رمز
» كلمه رمز خود را فراموش كرده ايد؟
» عضويت کاربران جديد
 
 
 

نشانی: مشهد - چهارراه خسروي - خیابان شهید رجایی - دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی   تلفن: ۶-۲۲۳۳۳۵۰-۰۵۱۱  نمابر:  ۲۲۵۶۰۴۸-۰۵۱۱
 


تمامی حقوق این سایت مربوط به معاونت آموزش دفتر تبلیغات اسلامی استان خراسان رضوی می باشد.
طراحی و اجرا توسط
Web Box Portal
تحلیل آمار سایت و وبلاگ